Қазақстанда төрт күндік жұмыс аптасы 2026 жылы қалай ресімделеді және жалақы қалай есептеледі
Қазақстандағы төрт күндік жұмыс аптасының 2026 жылғы талаптары, құжаттау тәртібі, жұмыс уақыты мен жалақы есептеу ережелері туралы бухгалтерге арналған…
Қысқаша ең бастысы
- Төрт күндік жұмыс аптасына көшу ҚР Еңбек кодексі бойынша 2023 жылдың шілдесінен бастап заңды түрде қолданыста, бұл норма міндетті емес және қызметкер мен жұмыс берушінің өзара келісімімен енгізіледі.
- Қазақстандағы апталық қалыпты жұмыс уақытының ұзақтығы 40 сағаттан аспауы тиіс, төрт күндік кесте кезінде күніне 10 сағаттан немесе келісім бойынша 32 сағаттық режим бекітіледі.
- Жұмыс уақыты азайған жағдайда еңбекақы көлемі нақты атқарылған уақытқа немесе көлемге сәйкес төленеді, бірақ жұмыс беруші бұрынғы жалақы мөлшерін өз еркімен толық сақтай алады.
Қазақстанда төрт күндік жұмыс кестесін енгізу мүмкіндігі ҚР Еңбек кодексінде ресми түрде бекітілген. Бұл норма республика көлеміндегі барлық ұйымдар үшін жаппай міндеттелмегендіктен, көптеген кәсіпкерлер мен бухгалтерлер оны іс жүзінде қалай құжаттау керектігіне қатысты сауалдар қояды. Әрбір кәсіпорын жеке қажеттіліктеріне сай қызметкерлермен ортақ мәмілеге келе отырып, аптасына үш күн демалыс ұйымдастыруға құқылы.
Төрт күндік жұмыс аптасының заңнамалық негіздері
ҚР Еңбек кодексінің 71-бабына сәйкес, тараптардың өзара келісімі бойынша төрт күндік жұмыс аптасы белгіленуі мүмкін. Сонымен қатар, аталған режимді бес күндік немесе алты күндік апталармен кезектестіріп қолдануға заң жүзінде рұқсат етілген. ҚР Еңбек және халықты әлеуметтік қорғау министрлігі бұл норманы енгізу үшін мемлекеттік органдардың немесе үкіметтің жеке қаулысын күтудің қажеті жоқтығын, тек жұмыс беруші мен жұмыскердің жазбаша келісімі жеткілікті екенін түсіндіреді.
Еңбек кодексінің 68-бабы бойынша қызметкерлердің қалыпты жұмыс уақыты аптасына 40 сағаттан аспауы шарт. Төрт күндік режимге көшкен кезде жұмыс уақыты автоматты түрде 32 сағатқа дейін қысқарады деген түсінік қате. Ұйым өндірістік процестің ерекшелігіне қарай апталық 40 сағаттық көлемді сақтап, күнделікті ауысымды 10 сағат етіп белгілей алады немесе күнделікті 8 сағаттан тұратын 32 сағаттық жұмыс аптасын бекітуге құқылы.
Жұмыс кестелерін салыстыру және уақыт нормалары
Бухгалтер табель жүргізу және еңбекақыны дәл есептеу үшін жұмыс кестелерінің айырмашылығын ескеруі керек. Төмендегі кестеде қолданыстағы стандартты режімдер мен жаңа кестенің негізгі параметрлері көрсетілген.
| Жұмыс режимінің түрі | Апталық жалпы сағат | Күнделікті сағат саны | Апта сайынғы демалыс күндері | Жалақыны есептеу тәртібі |
|---|---|---|---|---|
| Стандартты бес күндік | 40 сағат | 8 сағаттан | 2 күн демалыс | Бекітілген лауазымдық жалақы (оклад) |
| Төрт күндік (толық норма) | 40 сағат | 10 сағаттан | 3 күн демалыс | Толық лауазымдық жалақы сақталады |
| Төрт күндік (қысқартылған) | 32 сағат | 8 сағаттан | 3 күн демалыс | Орындалған уақытқа сай немесе келісіммен толық |
| Кезектестірілген кесте | Өндірістік күнтізбеге сай | Ауысым кестесіне сәйкес | Аптасына 2 немесе 3 күн | Жиынтық есепке алу негізінде сағатпен |
Жалақы мен салықтық аударымдар қалай есептеледі
Төрт күндік кестеге көшу қызметкердің табысы міндетті түрде төмендейді дегенді білдірмейді. Еңбекақы мөлшері еңбек және ұжымдық шарттардың талаптарына, маманның біліктілігіне, орындалған жұмыстың көлемі мен сапасына байланысты. Егер жұмыс уақыты 32 сағатқа дейін қысқарса, жұмыс беруші төлемді орындалған көлемге қарай пропорционалды түрде төлеуге құқылы, алайда бұрынғы толық жалақы мөлшерін сақтауға да заң тыйым салмайды.
Айлық табысты есептеу үшін мамандарға арналған жалақы мен салықтарды онлайн есептеу калькуляторы (2026) көмектесе алады. 2026 жылғы заңнамалық базаға сәйкес айлық есептік көрсеткіш (АЕК) 4 325 теңгені, ең төменгі жалақы (ЕТЖ) 85 000 теңгені құрайды. Қызметкердің нақты жалақысы азайған жағдайда, одан ұсталатын ЖТС, МЗЖ, жұмыс беруші есебінен төленетін әлеуметтік салық және 3,5% ЖМЗЖ сомалары да нақты кіріс базасына сай өзгеріске ұшырайды.
Егер қызметкер белгіленген төрт күндік нормадан тыс жұмысқа тартылса, бұл мерзімнен тыс жұмыс болып танылады. Ондай еңбек ҚР Еңбек кодексінде көрсетілгендей, кемінде бір жарым еселенген мөлшерде өтеледі. Жұмыс режимі ауысқан кезде ұйым басшысы жұмыскердің кепілдіктерін заңсыз шектеуге құқылы емес, мысалы жұмыс беруші сынақ мерзімі кезінде жалақыны заңсыз қысқарта алмайды.
Кадрлық құжаттаманы ресімдеу кезеңдері
Жаңа жұмыс кестесіне заңды түрде көшу ұйым ішіндегі кадрлық және нормативтік құжаттарды нақты рәсімдеуді талап етеді. Бұл еңбек инспекциясы тарапынан болатын тексерулер кезінде даулы мәселелердің туындауына жол бермейді.
- Қызметкердің еркін нысанда жазылған жазбаша өтінішін немесе жұмыс берушінің жаңа кесте ұсыну туралы ресми хабарламасын тіркеу.
- Еңбек шартына жұмыс уақытының ұзақтығын, демалыс күндерін және еңбекақы төлеудің жаңа шарттарын көрсететін қосымша келісім жасасу.
- Кәсіпорын бойынша төрт күндік жұмыс кестесін енгізу туралы ресми басшылық бұйрығын шығару және онымен қызметкерді қол қойғызып таныстыру.
- Ішкі еңбек тәртібі қағидаларына, ауысым немесе жұмыс кестелеріне тиісті өзгерістер мен толықтырулар енгізу.
- Жалақы мен уақытты есепке алатын табельде нақты жұмыс істелген сағаттарды дұрыс белгілеу және 1С бағдарламасындағы жеке жұмыс графигін жаңарту.
Бухгалтер мен HR маманға арналған қадамдық чек-лист
- Қызметкермен төрт күндік кестенің апталық сағат нормасын (40 немесе 32 сағат) нақты келісіп, еңбек шартына қосымша келісім жасаңыз.
- Ұйым ішіндегі ауысым және демалыс кестелерін жаңартып, ішкі еңбек тәртібі қағидаларына түзету енгізіңіз.
- 1С базасындағы қызметкердің жеке өндірістік күнтізбесі мен жұмыс кестесін қайта баптап шығыңыз.
- Қысқартылған уақыт енгізілсе, жалақының толық көлемде немесе сағаттық мөлшерлеме бойынша есептелетінін бұйрықта нақты көрсетіңіз.
- Мерзімнен тыс жұмыс сағаттары туындаған жағдайда, оларды табельге белгілеп, заңнамаға сәйкес бір жарым еселенген мөлшерде төлеңіз.
ҚР Еңбек кодексінің 68, 71-баптары және ҚР Еңбек және халықты әлеуметтік қорғау министрлігінің деректері (Tengrinews.kz)
Жиі қойылатын сұрақтар
Төрт күндік жұмыс аптасына кез келген ұйымның көшуіне бола ма? +
Иә, ҚР Еңбек кодексі бойынша кез келген кәсіпорын үкіметтің жеке қаулысынсыз-ақ жұмыскер мен жұмыс берушінің өзара келісімі арқылы бұл кестеге көше алады.
Төрт күндікке ауысқанда аптасына міндетті түрде 32 сағат болуы керек пе? +
Жоқ, апталық қалыпты ұзақтық 40 сағаттан аспауы керек, тараптар келісім бойынша күніне 10 сағаттан жұмыс істеп, 40 сағаттық көлемді сақтай алады немесе 32 сағатты таңдайды.
Төрт күндік кестеде жыл сайынғы еңбек демалысының ұзақтығы қысқара ма? +
Жоқ, жұмыс кестесінің өзгеруі қызметкердің жыл сайынғы ақылы еңбек демалысының күндеріне немесе еңбек өтіліне ешқандай шектеу қоймайды.



