Қазақстанда миллионға жуық платформалық жұмыскердің еңбек құқығы заңмен қорғалады
Елімізде курьерлер мен такси жүргізушілерінің мәртебесін айқындап, оларды әлеуметтік және зейнетақы кепілдіктерімен қамту тетіктері талқыланды.
Елімізде такси жүргізушілері, жеткізу қызметкерлері және басқа да цифрлық сервистер арқылы нәпақа тауып жүрген миллионға жуық азаматтың еңбек жағдайын заң жүзінде бекіту мәселесі көтерілді. «Әділет» партиясының орталық кеңсесінде ұйымдастырылған дөңгелек үстелде сала сарапшылары аталған жұмыскерлерді әлеуметтік қорғау тетіктерін жан-жақты талқыға салды.
ҚР Еңбек және халықты әлеуметтік қорғау министрлігі ұсынған ресми дерекке сәйкес, ел аумағындағы 35 платформа арқылы қызмет көрсететін орындаушылар саны 956 мыңнан асты. Бұл көрсеткіш жиырма миллион халқы бар Қазақстанның әрбір оныншы азаматының тікелей мүддесін қамтиды.
Орындаушы мәртебесі мен жасырын еңбек қатынастары
Басқосуда «Әділет» партиясы төрағасының орынбасары Нұрсұлтан Байтілесов қазіргі басты міндет – цифрлық платформалар арқылы қызмет ететіндердің нақты құқықтық мәртебесін анықтау екенін мәлімдеді. Сарапшылар мұндай азаматтарды жалдамалы қызметкер деп санау немесе өзін-өзі жұмыспен қамтыған орындаушы ретінде қалдыру төңірегінде бірыңғай ұстаным қалыптастыруы тиіс.
Азаматтық-құқықтық келісімшарт жасалғанымен, іс жүзінде толыққанды еңбек қатынастары орын алатын жағдайлар сот тәжірибесінде бұрын да тіркелген. Мәселен, 2021 жылдың желтоқсан айында ҚР Жоғарғы сотының әкімшілік істер жөніндегі алқасы курьер мен «Glovo Қазақстан» арасындағы шағымды қарап, өзара қарым-қатынаста жасырын еңбек қатынастарының бар екенін дәлелдеген болатын. Бұл жайт сот алдында шарттың жай атауы емес, қызметкердің нақты жұмыс сипаты мен тәуелділігі негізгі рөл атқаратынын көрсетті.
Әлеуметтік төлемдер мен кірістің кепілдігі
Жиында көтерілген тағы бір өзекті мәселе – платформа арқылы еңбек ететіндерге МЗЖ, әлеуметтік аударымдар мен МӘМС төлемдерін толықтай енгізу. Жұмыс беруші немесе агрегатор ретінде цифрлық компаниялар өз орындаушыларын базалық сақтандырудан тыс қалдырмауы қажет. Қарапайым жұмыскерлердің кірісін есептеу ережелері мен жаңа салық талаптарын түсіну үшін арнайы жалақы мен салықтарды онлайн есептеу калькуляторы арқылы барлық міндетті жарналарды бақылау мүмкіндігі бар.
Сонымен бірге қызметкерлер үшін агрегаторлардың комиссиялық ұсталымдарының ашықтығы мен жеке аккаунттарды кенеттен бұғаттау проблемасы күрделі күйінде қалып отыр. Мобильді қосымша арқылы жұмыс істеген азамат шот бұғатталған сәтте тапқан қаражатын дер кезінде ала алмай, шағымдану тетігінің жоқтығынан құқықтық тығырыққа тіреледі.
Цифрлық сервистердің жауапкершілігі мен алгоритмдер ашықтығы
«Әділетті орта» үйлестіру-талдау орталығының басшысы Абзал Құспан платформалардың қызметін заңмен нақтылау миллиондаған отандасымыздың әлеуметтік келешегіне тікелей әсер ететінін жеткізді. Мемлекет басшысы Қасым-Жомарт Тоқаев өзінің Жолдауында цифрлық жұмыспен қамтуды оңтайландыру жөніндегі нормативтік базаны әзірлеуді тапсырған еді.
Партия ұсынған реформа шеңберінде мынадай міндеттер белгіленді:
- Орындаушылардың аккаунтын шектеу мен бұғаттаудың нақты себептерін заңнамалық деңгейде белгілеу;
- Тапсырыс үлестіретін жасанды зерде мен алгоритмдер шешімінің ашықтығын қамтамасыз ету;
- Қызмет көрсетушілердің өтініштері мен шағымдарын қарайтын тәуелсіз реттеу тетіктерін енгізу;
- Орындаушыларды әлеуметтік және медициналық сақтандыру жүйелерімен толық қамту.
Үкіметке бекітілген тапсырмаға сәйкес, платформалық жұмыспен қамтылғандардың құқықтық режимін оңтайландыруға бағытталған заңнамалық түзетулер жыл соңына дейін ресми бекітілуі тиіс.



