Қазақстанның зейнетақы жүйесі CFA Institute жаһандық рейтингінде 29-орынға тұрақтады
Қазақстан зейнетақы жүйесі әлемдік рейтингте 29-орынға ие болды. Жүйенің тұрақтылығы, төлемдер көлемі мен БЖЗҚ көрсеткіштерінің талдауы.
Қысқаша ең бастысы
- Қазақстан Marsh CFA Institute зейнетақы индексінде 55 елдің ішінде 29-орын алып, C+ бағасын иеленді.
- Жүйенің тұтастығы мен тұрақтылығы бойынша жоғары балл берілгенімен, төлемдердің жеткіліктілігі бойынша ел 49-орында тұр.
- БЖЗҚ мәліметінше, 2025 жылы елімізде табысты алмастыру коэффициенті 41 пайызды құрап, әлемдік стандарттан (40%) асты.
Marsh CFA Institute халықаралық сараптамалық орталығы әлем елдерінің зейнетақы жүйелеріне кезекті бағалау жүргізді. Зерттеу нәтижесінде Қазақстан жалпы 64,8 балл жинап, 55 мемлекеттің арасында 29-сатыға жайғасты. Елімізге берілген C+ бағасы Италия, Польша және Жапония сияқты С деңгейін алған бірқатар дамыған елдердің көрсеткішінен жоғары болып шықты.
Халықаралық индекстің негізгі көрсеткіштері мен критерийлері
Рейтинг сарапшылары әрбір мемлекеттің жүйесін үш дербес бағыт бойынша саралады: тұтастық, ұзақ мерзімді тұрақтылық және төлемдердің азаматтар қажеттілігін өтеу деңгейі. Бағалау нәтижелері қазақстандық моделдің заңнамалық базасы мен қаржылық негізі мықты екенін көрсеткенімен, базалық жинақтар көлемі әлі де шектеулі күйде қалып отырғанын айғақтайды.
| Бағалау өлшемі | Қазақстан балы | Әлемдік рейтингтегі орны | Сарапшылардың бағасы |
|---|---|---|---|
| Тұтастық (Integrity) | 83,0 балл | Алдыңғы қатарда | Жүйенің ашықтығы Даниядан да жоғары |
| Тұрақтылық (Sustainability) | 74,4 балл | 8-орын | Ұзақ мерзімді тұрақты қызмет моделі |
| Жеткіліктілік (Adequacy) | 44,9 балл | 49-орын | Зейнетақы төлемдерінің төмен деңгейі |
| Жалпы қорытынды көрсеткіш | 64,8 балл (C+) | 29-орын | Жалпы 55 ел арасындағы орташадан жоғары |
Тұрақтылық пен жеткіліктілік арасындағы теңгерім
Қазақстандық зейнетақы жүйесінің ең мықты тұсы оның ашықтығы мен сенімділігі болды. Тұтастық көрсеткіші бойынша еліміз 83 балл жинап, тіпті жалпы тізімде екінші орында тұрған Данияның өзін (82,9 балл) артта қалдырды. Тұрақтылық параметрі бойынша берілген 74,4 балл мемлекетті әлемдік үздік ондыққа (8-орын) енгізді.
Алайда зейнетақы төлемдерінің азаматтар үшін жеткіліктілігіне келгенде жағдай күрделірек. Бұл бағытта Қазақстан небәрі 44,9 балл алып, тізім соңына жақын (49-орын) қалды. Бұл жинақталған қаржының нақты тұтыну себетіне сәйкес келуі мен азаматтардың өз есебінен жиған қаражатының шектеулі екенін көрсетеді.
Табысты алмастыру көрсеткішінің нақты жағдайы
БЖЗҚ сарапшылары жеткіліктілікті бағалаудың басты құралы саналатын табысты алмастыру коэффициентіне (ТАK) назар аударады. Халықаралық стандарттар бойынша азаматтың зейнетке шыққанға дейінгі кірісінің кемінде 40 пайызы сақталуы қажет. Қазақстанда 2025 жылдың қорытындысы бойынша бұл көрсеткіш 41 пайызды құрап, базалық шектен сәл асқан. Әлеуметтік жағдайларды ескеру шаралары да маңызды, мысалы, отбасылық міндеттерге байланысты Қазақстанда мүгедектігі бар адамды күту кезінде зейнетақы өтілі мен жинағын сақтау тәртібі қарастырылған.
Халықаралық рейтинг нәтижесінен туындайтын негізгі салдарлар
- Қазақстан зейнетақы моделі қаржылық және құрылымдық жағынан қауіпсіз, алайда төлемдерді арттыру үшін қосымша реформаларды талап етеді.
- Төлемдер көлемін жақсарту мақсатында енгізіліп жатқан ЖМЗЖ сияқты жұмыс берушілердің жарналары алдағы жылдары табысты алмастыру үлесін көтеруге бағытталған.
- Бұл халықаралық сараптама нәтижелері мемлекеттік органдар тарапынан жинақтаушы жүйені нығайту мен инвестициялық кірістілікті арттыру стратегияларында ескеріледі.
Marsh CFA Institute ғаламдық есебі және БЖЗҚ ресми мәліметтері
Жиі қойылатын сұрақтар
Marsh CFA Institute рейтингінде Қазақстан қандай баға алды? +
Қазақстан 64,8 балл жинап, 55 елдің ішінде 29-орынға орналасты және C+ деңгейлі рейтингіне ие болды.
Қазақстан қай көрсеткіш бойынша ең жоғары балл алды? +
Жүйенің тұтастығы мен ашықтығы бойынша 83 балл, ал тұрақтылығы бойынша 74,4 балл жинап, 8-орынға көтерілді.
Төлемдердің жеткіліктілігі неге төмен бағаланды? +
Азаматтардың алатын зейнетақы мөлшерінің бұрынғы табысына шаққандағы деңгейі төмендеу болып, аталған өлшем бойынша 44,9 баллмен 49-орын берілді.



