Қазақстанда онлайн сатып алынған киім үшін ақшаны қайтару және кәсіпкер құқығын қорғау жолдары
Әлеуметтік желіден алынған киімді қайтару тәртібі. Тұтынушылар мен сатушылардың міндеттері, заңды мерзімдер және E-Otinish арқылы шағым түсіру нұсқаулығы.
Қысқаша ең бастысы
- Instagram және басқа әлеуметтік желілердегі саудаға дәстүрлі бөлшек сауда талаптары мен заң нормалары толық қолданылады.
- Тұтынушы тиісті сападағы азық-түлік емес тауарды 14 күн ішінде ауыстыруға немесе қайтарып, ақшасын талап етуге құқылы.
- Тараздағы кәсіпкер тауарды қабылдап, ақшасын бермегені үшін департамент тексеруінен кейін тұтынушыларға 469 900 теңге қайтарды.
Электрондық сауда нарығы қарқынды дамып, көптеген мәмілелер әлеуметтік желілер арқылы жасалуда. Алайда қашықтан сату барысында өлшемі сәйкес келмеу, түсінің өзгеше болуы немесе тапсырыс берілген модельдің орнына басқа заттың жіберілуі жиі кездеседі. Мұндай жағдайларда екі тараптың да заңды міндеттері мен құқықтары нақты реттелген. Қазақстан Республикасы Сауда және интеграция министрлігінің Тұтынушылардың құқықтарын қорғау комитеті таратқан мәліметке сай, әлеуметтік желідегі парақша арқылы сауда жасайтын жеке кәсіпкерлер де заң аясында толық жауапкершілік арқалайды.
Тараздағы онлайн сатушы мен тұтынушылар арасындағы дау қалай шешілді
Қазақстанның әр өңірінде тұратын алты азаматша Instagram әлеуметтік желісі арқылы Тараз қаласындағы кәсіпкерден киім сатып алған. Сәлемдемелер жеткізілген соң, тауарлар талапқа сай келмеген. Біріне киімнің өлшемі шақ болмаса, екіншісіне түсі ұнамаған, ал қалғандарына тіпті тапсырыс берілмеген өзге заттар жіберілген. Сатып алушылар заңды талаптарды сақтай отырып, тауарларды пошта арқылы сатушының мекенжайына қайтарған.
Жеке кәсіпкер қайтарылған барлық сәлемдемені қабылдап алғанымен, тұтынушыларға ақшаны қайтарудан бас тартқан. Мәселені өз бетінше шеше алмаған азаматтар E-Otinish бірыңғай жүйесі арқылы Жамбыл облысының Сауда және тұтынушылардың құқықтарын қорғау департаментіне шағым түсірді. Тексеру қорытындысында бұзушылықтар расталып, нәтижесінде сатушы барлық алты азаматшаға жалпы сомасы 469 900 теңгені толық көлемде қайтаруға мәжбүр болды.
Заңнамалық талаптар мен тауарды қайтарудың негізгі шарттары
«Тұтынушылардың құқықтарын қорғау туралы» Қазақстан Республикасы Заңының 14 және 30-баптарына сәйкес, азаматтар тиісті сападағы азық-түлікке жатпайтын кез келген тауарды сатып алған күннен бастап 14 күнтізбелік күн ішінде ауыстыруға құқылы. Егер сатушыда сәйкес келетін басқа өлшем, үлгі немесе түс болмаса, сатып алушы келісімшартты бұзып, төленген ақшаны толық талап ете алады.
Алайда тұтынушының бұл құқығы белгілі бір қатаң талаптар орындалған жағдайда ғана жарамды. Заң бойынша тауарды қайтару үшін төмендегі критерийлер толық сақталуы қажет:
- Тауар пайдаланылмаған және оның тұтынушылық қасиеттері өзгеріссіз сақталған болуы тиіс;
- Зауыттық пломбалар, тауарлық белгілер, жапсырмалар мен затбелгілер бүлінбеуі қажет;
- Тауардың бастапқы сыртқы түрі мен жиынтығы толық сақталуы шарт;
- Сатып алу фактісін растайтын құжаттар (фискалдық чек, банктік төлем үзіндісі немесе хат-хабар жазбалары) ұсынылуы керек.
Тауарды қайтару және шағымдану талаптарының салыстырмалы кестесі
| Реттеу параметрі | Тиісті сападағы тауар | Ақауы бар немесе өзге тауар |
|---|---|---|
| Өтініш беру мерзімі | Сатып алынған күннен бастап 14 күн ішінде | Кепілдік мерзімі ішінде немесе 2 жыл көлемінде |
| Тауар күйіне қойылатын талап | Пайдаланылмаған, затбелгісі мен пломбасы бүтін | Өндірістік ақауы немесе сәйкессіздігі дәлелденген |
| Сатушының әрекет ету мерзімі | Талап қойылған сәттен бастап 10 күн ішінде қарау | Сараптама жүргізу қажет болса, 30 күнге дейін |
| Ақшаны қайтару негіздемесі | Ауыстыруға сәйкес басқа тауар болмаған жағдайда | Ақауды жою мүмкін болмаған немесе басқа зат келгенде |
Онлайн саудамен айналысатын кәсіпкерлер нені білуі керек
Әлеуметтік желіде тауар өткізетін шағын және орта бизнес субъектілері сауда алаңының түріне қарамастан заң аясында жұмыс істеуге міндетті. Сатып алушылармен келісім жазбаша немесе цифрлық түрде жасалса да, чек беру және қайтару ережелері сақталуы тиіс. Кәсіпкер тұтынушының заңды талабын орындаудан бас тартқан жағдайда, уәкілетті органдар жоспардан тыс тексеру жүргізіп, әкімшілік шаралар қолдануға құқылы.
Тәуекелдерді азайту үшін кәсіпкер әрбір жөнелтілетін тапсырыстың өлшемін, түсін және жиынтығын фото немесе бейнебақылау арқылы тіркегені дұрыс. Егер сатып алушы тауарды бүлдіріп немесе киіп қайтарса, сатушы дәлелдеме базасына сүйене отырып, төлемді қайтарудан ресми бас тарту актісін рәсімдей алады. Бірақ тауар бүлінбей, өз қалпында қайтарылса, кәсіпкер заңда көрсетілген мерзімде қаржыны кері аударуы қажет.
Тұтынушы құқығын қорғау үшін қадамдық іс-қимыл алгоритмі
- Тауардың бастапқы қалпын, чектерді немесе банк қосымшасындағы аударым түбіртектерін сақтап, жағдайды фото немесе видеоға түсіріп алыңыз.
- Сатушының ресми мессенджеріне немесе поштасына 14 күн ішінде жазбаша талап-арыз жолдап, ауыстыру немесе қайтару туралы талап қойыңыз.
- Егер сатушы бас тартса немесе жауап бермесе, сәлемдемені сатушы мекенжайына жіберіп, түбіртекті (трек-нөмірді) сақтаңыз.
- E-Otinish платформасына кіріп, өңірлік Сауда және тұтынушылардың құқықтарын қорғау департаментіне барлық дәлелдемені тіркей отырып өтініш беріңіз.
Онлайн саудада дауды болдырмау үшін тараптарға арналған қағидалар
- Тауарды қабылдап алған бойда оның тұтастығын, өлшемін және түсін тексеріп, затбелгілерін 14 күн өткенше жұлмаңыз.
- Әлеуметтік желідегі сатушылар тапсырыс қабылдау кезінде фискалдық чек беруді және ресми банк шоттарына төлем қабылдауды ұйымдастыруы тиіс.
- Сатушылар тауарды пошта арқылы қайтарып алғаннан кейін бас тарту себептерін ресми хатпен хабарлауы немесе қаражатты белгіленген мерзімде қайтаруы қажет.
- Кәсіпкерлерге негізсіз шағымдар мен жоспардан тыс мемлекеттік тексерулердің алдын алу үшін тауар жөнелту процесін бейнебақылауға алу ұсынылады.
ҚР Сауда және интеграция министрлігі Тұтынушылардың құқықтарын қорғау комитеті, NUR.KZ (NUR.KZ)
Жиі қойылатын сұрақтар
Интернет дүкеннен алынған киімді неше күн ішінде қайтаруға болады? +
Тауар пайдаланылмаған және затбелгілері сақталған жағдайда, тұтынушы сатып алған күннен бастап 14 күнтізбелік күн ішінде ауыстыруға немесе ақшасын қайтаруға құқылы.
Сатушы ақшаны қайтарудан бас тартса қайда жүгіну қажет? +
Тұтынушы E-Otinish ақпараттық жүйесі арқылы өңірлік Сауда және тұтынушылардың құқықтарын қорғау департаментіне шағым бере алады.
Киімнің өлшемі сәйкес келмегенде пошта арқылы қайтару шығынын кім төлейді? +
Егер тауар сапалы болып, тек өлшемі келмесе, жеткізу шығындарын тараптар келісім бойынша немесе сатып алушы өтейді. Ал қате немесе ақаулы тауар жіберілгенде шығынды сатушы көтереді.



