Қазақстандық ғылым 2026 жылы бизнес пен өндіріс тапсырыстарына көшуде
Қазақстан ғылымы өндіріспен байланысты күшейтуде. 2026 жылы бизнеспен бірлескен зерттеулер, қаржыландыру көлемі және инновациялық жобалар жайлы мәлімет.
Қысқаша ең бастысы
- Отандық кәсіпорындар ғылыми-зерттеу жобаларын қаржыландырудың кемінде 30%-ын өз мойнына алады.
- Қазақстандық ғалымдар халықаралық серіктестермен бірлесіп агрогеномика, күкірт полимерлері және жол битумын модификациялау жобаларын енгізуде.
- Әкімдіктер жанынан өңірлік ғылыми кеңестер құрылып, олардың ғылымды қаржыландыру құзыреті заңмен бекітілді.
Қазақстанда ғылыми ұйымдар мен өндіріс орындары арасындағы тікелей байланыс жаңа деңгейге көтерілді. ҚР Ғылым және жоғары білім министрлігінің дерегінше, қолданбалы зерттеулерді өндіріске енгізу үшін өңірлік әкімдіктер мен ірі кәсіпорындар бірігіп, нақты тапсырыстар негізінде жұмыс істеуге көшті.
Өндіріс пен ғылым интеграциясы және негізгі бағыттар
2024–2025 жылдары өткізілген 13 ғылыми-технологиялық сессияның нәтижесінде 700-ден астам ғалымның қатысуымен бизнес талаптарына сай 17 ғылыми-техникалық тапсырма әзірленді. 2026 жылы бұл бастамаға Павлодар, Атырау және Солтүстік Қазақстан облыстарының әкімдіктері қосылып, 50-ден астам кәсіпорын тартылды. Бизнес тарапынан жобаларды қоса қаржыландыру көлемі кем дегенде 30% болуы тиіс.
| Зерттеу бағыты | Қатысушы ұйымдар / Серіктестер | Қаржыландыру немесе күтілетін тиімділік |
|---|---|---|
| Агрогеномика және пилоттық жоба | Kozybayev University, University of Arizona | 600 мың АҚШ доллары |
| Күкіртті кері вулканизациялау | Kozybayev University, АҚШ университеттері | 5 млрд теңге сұраныс, 11 АҚШ патенті |
| Жаздық бидайды жеделдетіп селекциялау | Жетісу университеті, John Innes Centre | 149,5 млн теңге (пайдалы модель патенті) |
| Модификацияланған жол битумы | Отандық зерттеушілер | Су сіңіру -35%, беріктік +50% |
Халықаралық әріптестік пен қолданбалы инжиниринг орталықтары
Халықаралық аренада Kozybayev University ғалымдары әлемде алғаш рет Каспий итбалығының эталондық геномын толық ашып, елдің биологиялық ресурстарына қатысты генетикалық дербестікті қамтамасыз етті. Сонымен қатар, Женевадағы CERN ұйымымен жасалған келісімге сай жыл сайын 10–15 қазақстандық маман тағылымдамадан өтеді. Қазіргі уақытта онда Ядролық физика институтының 25 ғалымы және «Болашақ» бағдарламасының 20 стипендиаты қызмет атқаруда.
Өндіріспен тікелей әрекеттесу мақсатында елде төрт арнайы инжиниринг орталығы ашылды. Еуразия ұлттық университеті құрылыс саласына, Қазақ агротехникалық зерттеу университеті агроөнеркәсіп кешеніне, ал Қазақ ұлттық зерттеу техникалық университеті тау-кен металлургиясындағы қалдықтарды қайта өңдеу мен энергетикаға мамандандырылған. Алдағы уақытта барлық өңірде 17 ғылыми-техникалық бағдарламаны іске асыру көзделген.
Ғылыми өзгерістердің өндіріске әсері және іске асу кезеңдері
- Өндірістік кәсіпорындар өздеріне қажетті технологияларды ғалымдарға тапсырыс ретінде беріп, оның кемінде 30%-ын қоса қаржыландыра алады.
- 2026–2030 жылдарға арналған стратегия аясында әкімдіктер ғылыми-зерттеу жұмыстарына тікелей мемлекеттік тапсырыс қалыптастырады.
- Жол құрылысы және мұнай-газ саласында сынақтан өткен жаңа әзірлемелерді (модификацияланған битум, күкірт полимерлері) кезең-кезеңімен өндіріске енгізу жоспарланған.
ҚР Ғылым және жоғары білім министрлігі, Kazinform
Жиі қойылатын сұрақтар
Кәсіпорындар үшін ғылыми жобаларды бірлесіп қаржыландыру үлесі қандай? +
Жобаларға қатысатын кәсіпорындар зерттеу көлемінің кемінде 30 пайызын өз қаражаты есебінен қаржыландыруы тиіс.
Өңірлік ғылыми кеңестердің рөлі қандай? +
Олар әкімдіктер жанынан құрылып, жергілікті өндірістің ерекшелігіне қарай ғылыми басымдықтарды белгілейді және өңірлік бюджеттен зерттеулерге тапсырыс береді.



