I және II санаттағы объектілерге арналған қашықтан экологиялық бақылау тәртібі 2026 жылы бекітілді
I және II санаттағы өндіріс орындарына қашықтан экологиялық мониторинг жүргізу талаптары, ҚОТЖ ҰДБ жүйесі және кәсіпорындарға арналған қадамдық нұсқаулық.
Қысқаша ең бастысы
- Қағидалар I және II санаттағы объектілердің операторлары мен экологиялық қадағалау органдарына тікелей қатысты.
- Қашықтан бақылау деректері Қоршаған орта мен табиғи ресурстардың жай-күйі туралы ұлттық деректер банкіне (ҚОТЖ ҰДБ) енгізіледі.
- Жаңа ережелер ресми түрде 2026 жылғы 27 қарашадан бастап қолданысқа енгізіледі.
Экологиялық қашықтан бақылау жүйесінің мәні мен қолданылу аясы
Қазақстанда қоршаған ортаның ахуалын қашықтықтан қадағалау бойынша арнайы тәртіп бекітілді. Жаңа рәсімге сәйкес, өндірістік процестер мен шығарындыларды мемлекеттік инспекторлар нысанға бармай-ақ цифрлық арналар арқылы тексеруге мүмкіндік алады. Бұл бақылау шаралары еліміздегі аса ірі әрі орташа әсер ету деңгейіне жататын субъектілерге бағытталған.
Талаптар қоршаған ортаны қорғау саласындағы уәкілетті мемлекеттік органға, оның аумақтық департаменттеріне және өндірістік қызметіне қатысты тексеру жүргізілетін I және II санаттағы объектілердің операторларына жүктеледі. Кәсіпорындардың экологиялық нормаларды бұзбауы алдын ала мониторингтеу жүйесі арқылы цифрлық форматта бағаланады. Мысалы, өндіріс қалдықтарымен жұмыс істеу мәселесінде қалдықтарды полигонға тікелей тасу тәртібіне қатаң шектеу қойылған нормалар сияқты, табиғат пайдаланушыларға қойылатын талаптар да цифрландыру арқылы күшейтіледі.
ҚОТЖ ҰДБ жүйесінде бақылау деректерін ресімдеу алгоритмі
Мемлекеттік бақылау барысында анықталған кез келген заңбұзушылықты тіркеу үшін арнайы ақпараттық платформа пайдаланылады. Мемлекеттік экологиялық бақылауды жүзеге асыратын лауазымды тұлға Қоршаған орта мен табиғи ресурстардың жай-күйі туралы ұлттық деректер банкіне (ҚОТЖ ҰДБ) тиісті ақпараттар мен заңсыздықты дәлелдейтін материалдарды енгізеді. Мәліметтер базаға енген бойда автоматты режимде бақылау нәтижелерін есепке алу карточкасы жасалады.
Электрондық есепке алу нысаны бекітілген талаптарға сәйкес қатаң регламенттелген деректерден тұрады. Карточканы қалыптастыру кезінде жүйеде мынадай ақпараттар жиынтығы толық көрсетілуі тиіс:
- Есепке алу карточкасының жеке тіркеу нөмірі және толтырылған жері;
- Қорытынды құжаттың ресімделген күні мен нақты уақыты;
- Бақылау шарасын жүргізген тиісті мемлекеттік органның толық атауы;
- Тексеруші лауазымды тұлғаның тегі, аты, әкесінің аты (бар болса) және лауазымы;
- Объект операторының заңды атауы мен сәйкестендіру нөмірлері (БСН немесе ЖСН);
- Тексерілетін нысанның нақты орналасқан жері және бақылау объектісінің параметрлері;
- Заңбұзушылықты растайтын құжаттар тіркелген бастапқы ақпарат көздері;
- ҚР Экологиялық кодексінің бұзылған нақты баптары, заңбұзушылық дәрежесі және тәуекел дәрежесін бағалау өлшемшарттарының сәйкес нормалары;
- Заңбұзушылықтарды жою жөніндегі міндетті талаптар мен олардың орындалу мерзімдері;
- Қорытынды ресми электрондық құжатқа лауазымды тұлғаның электрондық цифрлық қолтаңбасы (ЭЦҚ) қойылғаны туралы тіркеу жазбасы.
Электрондық актілерді шығару және ЭЦҚ арқылы куәландыру
Жүйеге енгізілген мәліметтер талданып болған соң, ҚОТЖ ҰДБ платформасында заңбұзушылықтарды жою туралы нұсқама немесе қашықтан бақылау нәтижелері туралы ресми акт автоматты түрде құрылады. Құжаттың қай түрі жасалатыны мемлекеттік инспектор енгізген тәуекел дәрежесі мен заңбұзушылықтың деңгейіне қарай алгоритм бойынша белгіленеді.
Дайын болған құжатқа бақылауды жүзеге асырған лауазымды тұлға ЭЦҚ арқылы жеке қол қояды. Қол қойылған процессуалдық акт пен барлық қосымша дәлелдемелік материалдар карточкаға бекітіледі. Құжаттың жасалу уақыты мен күні оған ЭЦҚ қойылған сәтке дейін жүйеде бекітіліп үлгереді. Бұдан кейін барлық электрондық деректер ҚОТЖ ҰДБ деректер банкінде тұрақты сақтауға қойылады.
Экологиялық бақылау ережелерінің негізгі параметрлері
Кәсіпорын жетекшілері мен экология мәселесіне жауапты мамандар үшін қашықтан бақылаудың нормативтік құрылымын төмендегі кестеден көруге болады.
| Бақылау параметрлері | Қағида бойынша бекітілген тәртіп | Ескертпелер мен талаптар |
|---|---|---|
| Бақылауға жататын нысандар | I және II санаттағы объектілер | Қоршаған ортаға әсері жоғары және орташа кәсіпорындар |
| Деректер тіркелетін платформа | ҚОТЖ ҰДБ (Ұлттық деректер банкі) | Электрондық есепке алу карточкалары автоматты генерацияланады |
| Шығарылатын процессуалдық құжаттар | Акт немесе бұзушылықтарды жою туралы нұсқама | Заңбұзушылық дәрежесіне қарай жүйе таңдайды |
| Құжаттарды куәландыру тәсілі | Мемлекеттік инспектордың ЭЦҚ-сы | Жасалған мерзім мен уақыт жүйеде автоматты бекітіледі |
| Күшіне ену уақыты | 2026 жылғы 27 қараша | Ресми жарияланған бұйрық талабы |
Өндірістік нысандарды тексеруге дайындау тәртібі
Қашықтан мониторинг жүйесі енгізілгенде кәсіпорындардың ішкі регламенттері қатаң тәртіпке келтірілуі тиіс. Компания басшылығы мен жауапты экологтар келесі іс-әрекет алгоритмін сақтағаны абзал:
- Өндірістік объектінің экологиялық санатын (I немесе II санат) анықтау және қолданыстағы рұқсат құжаттарын толық сәйкестендіру.
- Қалдықтар мен шығарындылардың нақты көлемін тіркейтін датчиктер мен автоматтандырылған мониторинг құралдарының жарамдылығын тексеру.
- Кәсіпорынның БСН немесе ЖСН деректерінің мемлекеттік экологиялық ақпараттық базалардағы сәйкестігін бақылау.
- ҚОТЖ ҰДБ жүйесінен автоматты нұсқама немесе акт түскен жағдайда, көрсетілген кемшіліктерді жою мерзімін қатаң сақтау.
- Әкімшілік және қаржылық тәуекелдерді болдырмау үшін ішкі аудит шараларын тұрақты өткізіп отыру.
Экологиялық төлемдер мен айыппұлдардың есеп-қисабын жүргізу кезінде кәсіпорын бухгалтерлері республикалық базалық есептік көрсеткіштерді назарда ұстауы қажет. 2026 жылға арналған бекітілген АЕК мөлшері 4 325 теңгені, ал ЕТЖ көлемі 85 000 теңгені құрайды. Осы есептік өлшемдер айыппұл санкциялары мен міндетті мемлекеттік төлемдер көлемін айқындауға тікелей әсер етеді.
Өндірістік нысан операторлары мен бухгалтерлерге арналған дайындық қадамдары
- Өз кәсіпорныңыздың қауіптілік санатын (I немесе II) тексеріп, экологиялық рұқсаттардың мерзімін салыстырып шығыңыз.
- Эмиссиялар мен төгінділерді тіркейтін есептеуіш және автоматты мониторинг құрылғыларының техникалық жай-күйін тексеруден өткізіңіз.
- Кәсіпорынның заңды деректерін (БСН, заңды тұлға басшысы) ресми тізілімдердегі ақпаратпен сәйкестендіріңіз.
- ҚОТЖ ҰДБ ақпараттық жүйесінен хабарламалар мен нұсқамаларды дер кезінде бақылап отыратын жауапты маманды тағайындаңыз.
- Айыппұлдық тәуекелдерді бағалау үшін 2026 жылғы АЕК (4 325 теңге) мөлшерін негізге алып, ықтимал шығындарды есептеңіз.
Қазақстан Республикасының Экология және табиғи ресурстар министрлігінің бұйрығы (дереккөз: zakon.kz) (zakon.kz)
Жиі қойылатын сұрақтар
Қашықтан бақылау қағидалары кімдерге қолданылады? +
Қағидалар мемлекеттік экологиялық органдарға және I мен II санатқа жататын өндірістік объектілердің операторларына қолданылады.
Қашықтан экологиялық бақылау ережелері қашаннан бастап қолданысқа енеді? +
Жаңа қағидалар ресми түрде 2026 жылғы 27 қарашадан бастап заңды күшіне енеді.
Бақылау карточкасы мен акт қай жүйеде рәсімделеді? +
Барлық мәліметтер Қоршаған орта мен табиғи ресурстардың жай-күйі туралы ұлттық деректер банкіне (ҚОТЖ ҰДБ) енгізіліп, актілер жүйеде автоматты жасалады.



