Параспортшылар мен мүгедектігі бар азаматтарға кедергісіз орта құру мәселелері 2026 жылға арналған міндеттер
Қазақстандағы параспорт пен теміржол инфрақұрылымының кемшіліктері: ресми статистика, депутаттар көтерген мәселелер және ұсынылған шешімдер.
Қысқаша ең бастысы
- Еліміздегі 743 мыңнан астам мүгедектігі бар азаматтың тек 66 мыңы (медициналық шектеуі жоқтардың 19,5 пайызы) спортпен тұрақты шұғылданады.
- Қазақстандағы 54 жолаушылар пойызының 24-інде арнайы көтергіш құрылғылар қарастырылмаған.
- Парламент депутаттары спорт ғимараттарын бейімдеу, білікті жаттықтырушылар санын арттыру және вокзалдар мен вагондарды жаңғырту туралы нақты талаптар қойды.
Қазақстанда инклюзивті қоғам қалыптастыру және параспортты дамыту бағытында әлі де шешілмеген түйткілдер жетерлік. Ресми дерек бойынша, елімізде 743 мыңнан аса мүгедектігі бар азамат тұрады, оның 124 мыңнан астамы – балалар. Алайда медициналық қарсы көрсетілімі жоқ жандардың небары 19,5 пайызы ғана спортпен жүйелі айналысады. Бұл дегеніміз – спортпен шұғылдануға қауқары бар әрбір бес адамның төртеуі тұрақты жаттығу процесінен тыс қалып отыр.
Параспорттағы басты кедергілер мен инфрақұрылым жайы
Елімізде 26 мыңнан аса спорттық нысан тіркелгенімен, олардың басым бөлігі ерекше қажеттіліктері бар адамдарды қабылдауға дайын емес. Мәселе қарапайым пандустар немесе лифтілермен шектелмейді; мамандандырылған жаттығу залдары мен бейімделген спорт құрал-жабдықтары тапшы. Сонымен қатар кадр мәселесі де өткір: 2026 жылдан бастап спорт мектептеріндегі мамандарға 30 пайыздық үстемеақы енгізілгенімен, бұл қолдаудың параспорт клубтарының жаттықтырушыларына қолданылу тетігі әлі нақтыланбаған. Мемлекет тарапынан үш жылдық бюджет шығыстарының ұлғаюы аясында әлеуметтік инфрақұрылым мен спортты бейімдеуге нақты қаражат қарастырылуы тиіс.
Параспорт пен көлік саласының көрсеткіштері
| Көрсеткіш атауы | Нақты саны / Үлесі | Қалыптасқан мәселе және шешу жолы |
|---|---|---|
| Мүгедектігі бар адамдардың жалпы саны | 743 000+ адам (124 000+ бала) | Ақпараттандыру деңгейінің төмендігі, ерте жастан спортқа тарту кемшін |
| Спортпен тұрақты айналысатындар | ~66 000 адам (19,5%) | Спорт кешендерінде арнайы жабдықталған залдар мен құралдардың жетіспеуі |
| Жолаушылар пойыздарындағы көтергіштер | 54 пойыздың 24-інде жоқ | Вокзалдарды мобильді көтергіштермен және тар кресло-арбалармен жабдықтау қажет |
| Вагондардағы арнайы жатын орындар | 92% қамтылған (пойыз басына 1 орын) | Топтық сапарларға сұраныс жоғары, орындар санын кемінде 2-ге жеткізу ұсынылды |
Теміржол көлігіндегі қолжетімділік мәселесі
Мүгедектігі бар спортшылар жарыстарға барар жолда ауыр қиындықтарға кезігеді. «Теміржол көлігі туралы» заңның 17-2-бабына сәйкес, пойыздарда көтергіш құрылғылар мен арнайы орындар қарастырылуы міндетті болғанымен, 54 жолаушылар пойызының 24-інде тиісті жабдықтар мүлдем жоқ. Салдарынан спортшыларды пойызға қолмен көтеріп мінгізу фактілері жиі кездеседі, бұл жарақаттану қаупін туғызып, азаматтардың қадір-қасиетіне нұқсан келтіреді.
Вокзалдардағы қолданыстағы кресло-арбалар вагондардың тар дәліздерімен өтуге лайықталмаған. Бұл ретте депутаттық корпус әрбір теміржол вокзалын мобильді көтергіштермен, әрбір үшінші вагонды тар кресло-арбалармен қамтамасыз етуді және қызметкерлерді ерекше қажеттілігі бар жандарға қызмет көрсету тәртібіне оқытуды талап етіп отыр.
Іс жүзінде бұл нені білдіреді және не істеу керек
- Өңірлік спорт нысандарына инвентаризация жүргізіп, олардың параспортшыларға арналған жабдықтармен қамтылу деңгейін анықтау.
- Параспорт ұйымдарындағы жаттықтырушылардың еңбекақысына қосылатын үстемеақылардың заңнамалық тетіктерін нақтылау.
- Теміржол вокзалдары мен вагондарды заманауи мобильді көтергіш құрылғылармен және дәліздік арбалармен жедел жабдықтау.
- Пойыздардағы арнайы орындар санын екіге дейін көбейтіп, ұлттық құрамалардың топтық сапарларын алдын ала бейімдеу.
ҚР Парламенті Мәжілісі депутаттық сауалдарының ресми деректері, «Теміржол көлігі туралы» ҚР Заңы
Жиі қойылатын сұрақтар
Қазақстанда қанша мүгедектігі бар азамат тұрақты түрде спортпен айналысады? +
Медициналық шектеулері жоқ азаматтардың 19,5 пайызы, яғни шамамен 66 мың адам тұрақты түрде спорттық жаттығуларға қатысады.
Жолаушылар пойыздарында қандай басты инфрақұрылымдық кемшіліктер бар? +
Қолданыстағы 54 пойыздың 24-інде көтергіш құрылғы жоқ, сондай-ақ вагон дәліздеріне арналған арнайы тар арбалар тапшы.
Параспорт жаттықтырушыларының жалақысына қатысты қандай өзгеріс енгізілді? +
Спорт мектептеріндегі жаттықтырушылардың жекелеген санаттарына 30 пайыз үстемеақы бекітілген, алайда оның параспорт клубтарына қолданылу тәртібі әлі реттелуде.



