Мазмұнға өту

Бизнесті заңды бөлшектеу және 2026 жылы салықтық тәуекелдерден сақтану жолдары

2026 жылы бизнесті ЖК мен ЖШС арасында заңды бөлу жолдары. Салық кодексінің 30, 278, 723-баптары, тексеру белгілері мен тәуекелдерді басқару нұсқаулығы.

Авторы: DSB сараптамалық редакциясы Оқу уақыты: 5 мин Қаралым: 8
Как законно разделить бизнес в Казахстане и избежать доначислений налогов в 2026 году

Қысқаша ең бастысы

  • Бірнеше ЖК немесе ЖШС ашу заң бұзушылық емес, алайда әр құрылымның қаржылық және шаруашылық дербестігі дәлелденуі шарт.
  • Салық кодексінің 30-бабы бойынша мәмілелерді қолдан бұрмалап салықтан жалтарғандарға қосымша салықтар, өсімпұл және 278-баппен айыппұл салынады.
  • Оңайлатылған декларацияны қолдануда Салық кодексінің 723-бабындағы үлестестік және қызмет түрі бойынша шектеулерді қатаң сақтау қажет.

Қазақстанда кәсіпкерлер бизнесті кеңейту, түрлі бағыттарды оқшаулау немесе салық жүктемесін оңтайландыру мақсатында қызметті бірнеше құрылымға бөліп жатады. Бұл тәсіл кәсіпкерлік қызметте жиі қолданылғанымен, салық органдары тарапынан жіті тексерілетін бағыттардың бірі. Егер бірнеше жеке кәсіпкерлік (ЖК) немесе жауапкершілігі шектеулі серіктестік (ЖШС) құру тек салықтан жалтару мақсатын көздесе, мемлекеттік кірістер органдары оны заңсыз деп таниды.

Бизнесті заңды бөлу мен жасанды бөлшектеудің аражігі

Қазақстан Республикасының заңнамасына сәйкес, бір азаматтың немесе құрылтайшының бірнеше компаниясы мен жеке кәсіпкерлігі болуына тыйым салынбаған. Кәсіпкердің әр бағытты дербес заңды тұлға ретінде жүргізуге толық құқығы бар. Алайда мұндай бөлудің экономикалық мәні мен іскерлік мақсаты болуы тиіс.

Жарнама

Салық кодексінің 30-бабы салық төлеушілердің салықтық міндеттемелерді азайту мақсатында шаруашылық өмір фактілерін немесе жасалған мәмілелерді бұрмалауына тыйым салады. Егер кәсіпкерлік нысандары тек шекті кірісті сақтап қалу немесе оңайлатылған декларация режимінен шығып кетпеу үшін ғана ашылса, бұл заңсыз әрекет ретінде бағаланады.

Салық органдары назар аударатын күмәнді белгілер

Мемлекеттік кірістер органдары тексеру жүргізген кезде компаниялардың тек заңды мекенжайы немесе атауларына ғана емес, олардың күнделікті өмірдегі нақты жұмыс процесіне назар аударады. Тексерушілер үшін бір орталықтан басқарылатын бизнесті бірнеше субъектіге жасанды бөлудің айқын көрсеткіштері бар.

  • Бизнесті іс жүзінде бір ғана тұлғаның басқаруы және барлық шешімді бір адамның қабылдауы;
  • Компаниялар мен ЖК атауына номиналды иелердің (туыстар, бағынышты қызметкерлер) тіркелуі;
  • Ортақ материалдық-техникалық базаны, кеңсе мен қойманы құқықтық негізсіз және өтеусіз бірлесіп пайдалану;
  • Бірыңғай персоналдың болуы немесе қызметкерлердің бір ұйымнан екіншісіне ресми рәсімдеусіз жұмыс істеуі;
  • Шығындар мен кірістерді бірыңғай кассадан төлеу, қаржылық ағындардың өзара ретсіз аударылуы;
  • Бірыңғай клиенттік база мен жарнамалық арналардың, телефон нөмірлері мен электрондық пошталардың бір болуы.

Сонымен бірге, ұйымдарда бір бухгалтердің немесе бір директордың қызмет көрсетуі, болмаса ЭҚЖЖ (Экономикалық қызмет түрлерінің жалпы жіктеуіші) кодтарының бірдей болуы автоматты түрде заң бұзушылықты білдірмейді. Керісінше, құрылымдардың ЭҚЖЖ кодтарының әртүрлі болуы да олардың заңсыз бөлшектелмегеніне кепілдік бермейді. Тексерушілер әр жағдайды кешенді түрде бағалайды.

Заңды қызмет пен жасанды бөлшектеу арасындағы айырмашылық

Кәсіпкерлерге өз құрылымдарын дұрыс бағалау үшін заңды негізде дербес жұмыс істейтін бизнес пен жасанды бөлшектелген кәсіпкерліктің салыстырмалы сипаттамасын білу маңызды.

Бағалау өлшеміЗаңды дербес бизнесЖасанды бөлшектеу белгілері
Басқару жүйесіӘр құрылымның өз директоры, нақты өкілеттігі және дербес шешім қабылдау механизмі барБарлық шешімді формалды түрде тағайындалған директорлар емес, көлеңкелі бір жетекші қабылдайды
Материалдық базаӘрбір нысан бойынша жеке жалға алу, коммуналдық төлем және мүлік шарттары ресімделгенБір кеңсені, көлікті немесе жабдықты ресми төлемсіз және шартсыз бірге пайдалану
Штаттық кестеӘр кәсіпорында жеке еңбек шартымен ресімделген және жалақы алатын дербес мамандар барҚызметкерлер бір ұйымда тіркеліп, екінші компанияның міндеттерін тегін немесе ауызша орындайды
Қаржылық есеп айырысуМәмілелер нарықтық бағамен жасалады, нақты төлемдер өткізіліп, бастапқы құжаттар түзіледіКірісті қолдан реттеу үшін пайызсыз қайтарымсыз қарыздар мен ойдан шығарылған шығындар жазылады
Салықтық режимӘр нысан қызмет ауқымы мен түріне сәйкес салық режимін (ЖСР немесе АСР) негізді таңдайдыТек ҚҚС шегінен (20 000 АЕК) асып кетпеу немесе АСР шектеуін айналып өту мақсатында құрылады

Салық кодексінің 723-бабы және арнаулы салық режиміндегі шектеулер

Оңайлатылған декларация негізіндегі арнаулы салық режимін (АСР) қолданатын кәсіпкерлер Салық кодексінің 723-бабының талаптарын қатаң сақтауы қажет. Бұл нормада арнаулы салық режимін кімдердің қолдана алмайтыны және қандай үлестестік шектеулері бар екені көрсетілген.

Атап айтқанда, егер заңды тұлға басқа бір арнаулы режимдегі компанияның құрылтайшысы болса немесе бір құрылтайшы бірнеше АСР субъектісіне иелік етсе, заңнамада көзделген шектеулер іске қосылады. Сондай-ақ еншілес компаниялардың, құрылымдық бөлімшелердің болуы оңайлатылған режимнен жалпыға бірдей белгіленген режимге (ЖСР) ауысуға міндеттейді. Егер кәсіпкер бұл талаптарды айналып өту үшін бизнесті үшінші тұлғаларға рәсімдесе, салық органдары камералдық бақылау барысында мұны анықтайды.

Бұзушылық анықталған жағдайдағы салықтық және қаржылық жауапкершілік

Салық органдары бизнесті жасанды бөлшектеу фактісін дәлелдеген жағдайда, барлық субъектілердің табысы мен айналымы біріктіріледі. Соның нәтижесінде кәсіпкер барлық жеңілдіктерден айырылып, қызмет жалпыға бірдей салық режимі бойынша қайта есептеледі.

  • Қосылған құн салығы (ҚҚС) бойынша қайта есептеу: айналым шектен асқан күннен бастап 12% ҚҚС толық сомада есептеледі;
  • Корпоративтік табыс салығы (КТС) немесе жеке табыс салығы (ЖТС) бойынша қосымша есептеу жүргізіледі;
  • Салық кодексінің 278-бабы бойынша салық сомасын төмендеткені немесе бұрмалағаны үшін әкімшілік айыппұл салынады (кәсіпкерлік субъектісінің санатына байланысты есептелген салық сомасының 20%-дан 80%-на дейін);
  • Төленбеген салық сомасына мерзімі өткен әрбір күн үшін ҚР Ұлттық Банкінің базалық мөлшерлемесі негізінде өсімпұл тағайындалады.

2026 жылы Қазақстанда айлық есептік көрсеткіш (АЕК) 4 325 теңгені, ал ең төменгі жалақы (ЕТЖ) 85 000 теңгені құрайды. Осыған байланысты айыппұлдар мен міндетті төлемдер көлемі де айтарлықтай өскен. Бухгалтерлер жалақы мен тиісті салық аударымдарын жүргізген кезде жұмыс берушінің міндетті зейнетақы жарнасы (ЖМЗЖ) 3,5% болатынын, міндетті зейнетақы жарналары (МЗЖ), әлеуметтік төлемдер және міндетті әлеуметтік медициналық сақтандыру (МӘМС) мөлшерлемелерін әр компания бойынша жеке, қатаң есептеуі тиіс. Штаттық құрылымды есептеу үшін жалақы мен салықтарды онлайн есептеу калькуляторы арқылы барлық міндеттемелерді алдын ала нақтылап алған жөн.

Кәсіпкерлер үшін тәуекелдерді тексеру тәртібі

Салықтық тексерулер мен даулардың алдын алу үшін кәсіпкерлер мен бас есепшілер ұйымдастырушылық құрылымды кезең-кезеңімен талдап шығуы қажет. Іс-қимыл алгоритмі мынадай қадамдардан тұрады:

  1. Құрылтай құжаттары мен басқару құрылымын тексеру: әрбір ЖК мен ЖШС-нің нақты директоры бар екенін, оның өкілеттіктері құжатпен бекітілгенін және қаржылық шешімдерді өзі қабылдайтынын растау;
  2. Шарттық қатынастарды заңдастыру: ұйымдар бір мекенжайда орналасса, нарықтық бағаға сай қосалқы жалдау немесе жалға алу шарттарын, коммуналдық қызмет шығындарын өтеу актілерін ресімдеу;
  3. Штаттық кестені оқшаулау: бір қызметкер екі мекемеде жұмыс істесе, қоса атқару шартын түзіп, жұмыс уақытының табелін және тиісті жалақы төлемдерін дербес жүргізу;
  4. Бастапқы құжаттаманың толықтығын бақылау: компаниялар арасындағы барлық мәмілеге электрондық шот-фактура (ЭШФ), орындалған жұмыс актісі (ОЖБ) және тауар ілеспе құжаттарын (ТІЖ) толық жазып, нақты орындалуын қадағалау;
  5. Салық режимінің талаптарын қайта саралау: компаниялардың жылдық табыс көлемі, мүліктік жағдайы және қызмет бағыттары бойынша Салық кодексінің 723-бабына қайшы келмейтініне көз жеткізу.

Кәсіпкерлер мен бухгалтерлерге арналған салықтық қауіпсіздік чек-лисі

  • Компаниялар арасындағы шаруашылық қатынастардың экономикалық мақсаты мен бастапқы құжаттарын толық тексеріп шығыңыз;
  • Бірлесіп пайдаланылатын ғимараттар, автокөліктер немесе кеңсе техникалары үшін ресми жалға алу шарттары мен төлемдерін қамтамасыз етіңіз;
  • Қызметкерлердің еңбек шарттарын оқшаулап, әр ұйым бойынша дербес жалақы мен міндетті салықтардың (ЖТС, МЗЖ, ЖМЗЖ, МӘМС) есептелуін қадағалаңыз;
  • Салық кодексінің 30 және 723-баптарындағы шектеулерді ескере отырып, оңайлатылған декларация режимін қолданудың заңдылығын бағалаңыз.

BAQ.KZ ақпараттық порталы және ҚР Салық кодексі (30, 278, 723-баптары) (BAQ.KZ)

Жиі қойылатын сұрақтар

Бір азаматқа бірнеше жеке кәсіпкерлік ашуға рұқсат етіле ме? +

Қазақстан заңнамасы бойынша бір жеке тұлғаның атына тек бір ғана ЖК тіркеуге болады, алайда бір азамат бірнеше ЖШС-нің құрылтайшысы немесе қатысушысы бола алады.

Бизнесті заңсыз бөлшектегені үшін қандай жаза көзделген? +

Салық органдары мәмілелерді қолдан бұрмалау деп таныса, салықтар толық көлемде қайта есептеледі, өсімпұл қосылады және Салық кодексінің 278-бабына сай айыппұл салынады.

Компаниялардың ортақ бухгалтері мен кеңсесі болса бұл заң бұзушылық па? +

Жоқ, бұл автоматты түрде заң бұзушылық болып саналмайды, тек орынды пайдалануға ресми жалдау шарттары мен бухгалтерлік қызмет көрсету келісімшарттары болуы қажет.

Дереккөз: BAQ.KZ
Жарнама
Бөлісу: Telegram WhatsApp ВКонтакте X Facebook
Аналитическая редакция DSB.kz
DSB сараптамалық редакциясы ҚР экономикасы, салық, құқық және талдау

Оставить комментарий

Ваш адрес email не будет опубликован. Обязательные поля помечены *

Digital Solutions for Business