Қазақстанда ҮЕҰ туралы заңнама реформасы 2028 жылға қарай тексерулер мен гранттарды өзгертеді
Қазақстанда 2028 жылдан бастап ҮЕҰ үшін жаңа мемлекеттік бақылау тетігі, міндетті аудит және E-NPO цифрлық жүйесі енгізіледі. Толық шолу.
Қысқаша ең бастысы
- Қазақстандағы 870 республикалық қоғамдық бірлестіктің 634-і аумақтық мәртебесін растамаған, оларға мәжбүрлі тарату қаупі төнуі мүмкін.
- Тексерулер ұйымдарға бармай-ақ профилактикалық сипатта жүргізіліп, кемшіліктерді жоюға 30 күнтізбелік күн беріледі.
- Заң жобасын 2027 жылғы қаңтарда Құрылтайға енгізу және 2028 жылғы 1 қаңтардан бастап күшіне енгізу көзделген.
Қазақстанда үкіметтік емес ұйымдар мен қоғамдық бірлестіктердің қызметін реттейтін заңнамалық база түбегейлі жаңартылуда. Әзірленіп жатқан түзетулер ұйымдардың аумақтық мәртебесіне қойылатын талаптарды қатаңдатуды, мемлекеттік гранттарды бөлуге қатысты жаңа ережелерді және арнайы цифрлық жүйені іске қосуды көздейді.
Аумақтық мәртебесі расталмаған бірлестіктер таратылуы мүмкін
Мәдениет министрлігі ұсынған статистикаға сәйкес, ел аумағында 870 республикалық қоғамдық бірлестік тіркелген. Алайда олардың тек 236-сы ғана қолданыстағы заң талаптарына сәйкестігін көрсетсе, қалған 634 ұйым мұндай процедурадан өтпеген. Оның ішінде 574 ұйым мәртебесін екі жылдан астам уақыт бойы растамаған.
| Көрсеткіш | Ұйым саны | Мәртебесі |
|---|---|---|
| Тіркелген республикалық бірлестіктер | 870 | Жалпы есепте тұрғандар |
| Мәртебесін растағандар | 236 | Заң талабына сай |
| Мәртебесі расталмағандар | 634 | Мәжбүрлі тарату қаупі бар |
| 2 жылдан астам растамағандар | 574 | Ұзақ мерзімді сәйкессіздік |
Әділет министрлігі «Қоғамдық бірлестіктер туралы» заңның 7-бабын жаңа нормамен толықтыруды ұсынды. Бұл бап заң талаптарын орындамаған ұйымдардың қызметін сот арқылы мәжбүрлі түрде тоқтатуға мүмкіндік береді. Аталған норма саяси партияларға қолданылмайды.
Қашықтан бақылау тетігі мен жаңа грант түрлері
Жаңа тетік шеңберінде тексерулер ұйым ғимаратына бармай, алдын алу сипатында жүзеге асырылады. Анықталған кемшіліктер бойынша мемлекеттік орган ҮЕҰ-ға ұсыныс жолдайды, ал ұйымның бұзушылықтарды жоюына немесе қарсы уәж білдіруіне 30 күнтізбелік күн беріледі.
Мемлекеттік қаржыландыру аясында бастаушы ұйымдарға арналған қолдаулар, ғылыми-зерттеу жұмыстары, тақырыптық бағыттар мен қанатқақты жобалар қарастырылған. Ұзақ мерзімді гранттарға міндетті аудит енгізіліп, сот шешімі негізінде жосықсыз грант алушылар тізілімі қалыптастырылады.
E-NPO жүйесі және есептілік тәртібі
Реформа қолданыстағы ұйымдарды жаппай қайта тіркеуді немесе қосымша қағазбастылықты талап етпейді. Құрылтай құжаттары мен атауларды ауыстырудың қажеті жоқ, ал ағымдағы барлық есептілік бірыңғай E-NPO цифрлық жүйесіне көшіріледі. Бұл платформа арқылы конкурстарға қатысу және мемлекеттік қолдау шараларын алу процестері жүргізіледі.
Заң жобасы кімдерге қатысты және қашан күшіне енеді
- Өзгерістер саяси партияларды қоспағанда, еліміздегі барлық үкіметтік емес ұйымдар мен қоғамдық бірлестіктерге тікелей қатысты.
- Заң жобасын 2027 жылғы қаңтарда Құрылтай қарауына ресми түрде енгізу жоспарланған.
- Негізгі нормалардың күшіне ену мерзімі 2028 жылғы 1 қаңтарға белгіленген.
- Құжаттар топтамасы «Ашық НҚА» порталында қоғамдық талқылау кезеңінен өтіп жатыр.
ҚР Мәдениет министрлігі және Kursiv.media деректері
Жиі қойылатын сұрақтар
ҮЕҰ жаңа заңға сәйкес қайта тіркеуден өтуге міндетті ме? +
Жоқ, министрлік түсіндірмесі бойынша ұйымдарды жаппай қайта тіркеу және құрылтай құжаттарын өзгерту талап етілмейді.
Ұйымды мәжбүрлі түрде тарату кімдерге қауіп төндіреді? +
Аумақтық мәртебеге қойылатын заңнамалық талаптарды орындамаған және ұзақ уақыт бойы растамаған қоғамдық бірлестіктер сот арқылы таратылуы мүмкін.
Мемлекеттік тексеру барысында ескерту алған ұйымға қанша уақыт беріледі? +
Анықталған кемшіліктер мен заң бұзушылықтарды жою немесе оған қарсы дәлелдеме ұсыну үшін ҮЕҰ-ға 30 күнтізбелік күн беріледі.



