Цифрлық теңге мемлекеттік қаржы айналымы мен бюджет шығындарын қадағалауды түбегейлі өзгертеді
Қазақстанның қаржы саласында есеп айырысу тетіктері цифрлық форматқа көшіп, әрбір кәсіпкерлік пен азаматтың банктік шоттары арқылы өтетін төлемдер ауқымы жедел кеңейіп келеді. Осы орайда дәстүрлі қолма-қол және қолма-қол ақшасыз құралдарды толықтыру мақсатында ұлттық валютаның үшінші формасы саналатын цифрлық теңге кезең-кезеңімен айналымға енгізілуде. Мемлекет басшысының 2025 жылғы 8 қыркүйектегі Қазақстан халқына Жолдауында бұл тетік Ұлттық қор қаражатын нысаналы пайдалануда қолданылып жатқаны және оның ауқымын республикалық әрі жергілікті бюджеттер мен мемлекеттік холдингтерге тарату қажеттігі белгіленді.
Жаһандық тәжірибе және отандық платформаның қалыптасуы
Орталық банктер шығаратын цифрлық төлем құралдарына әлемдік деңгейде қызығушылық жоғары. Atlantic Council ұйымының 2026 жылғы мамырдағы мәліметтеріне сәйкес, жер шарындағы 146 мемлекет пен валюталық одақ осындай активтерді зерттеп немесе жасақтап жатса, 41 бастама пилоттық сынақтан өткен. Бөлшек саудада толық іске қосылған цифрлық валюталар Багам аралдарында, Ямайкада және Нигерияда жұмыс істейді. Ал Қытайдың цифрлық юань жүйесі арқылы 2025 жылдың соңына қарай жалпы көлемі 16,7 триллион юань болатын 3,4 миллиардтан астам қаржылық операция жасалған.
Қазақстан Республикасының Ұлттық Банкі цифрлық валюта шығару мүмкіндігін 2021 жылдан бастап қарастырды. Жан-жақты зерттеулерден кейін, 2023 жылғы 15 қарашада жобаның өндірістік контурдағы бастапқы кезеңі жүзеге асырылды. Алғашқы қолданыс үлгілерінің бірі Алматы қаласының әкімдігі мен «Қазпошта» АҚ бірлескен жобасы — мектептердегі тегін тамақтануға арналған цифрлық ваучерлер болды.
Құқықтық мәртебесі және қолданыс аясы
Аталған төлем құралының құқықтық негізі 2026 жылғы 16 қаңтардағы арнайы заңмен нақтыланып, цифрлық теңге ұлттық валютаның заңды формасы ретінде бекітілді. Алдағы уақытта қаржылық ережелер жаңартылып, экономикадағы фискалдық жүйе дамыған сайын цифрлық теңгенің рөлі арта түспек. Бұл ретте елде 2027 жылдан бастап салық пен еңбекақы мөлшері өзгереді деп күтіліп отырған жаңа кезеңде де бюджет ашықтығын күшейтетін басты құралға айналады.
Ұлттық Банк пен мемлекеттік органдар жаңа төлем жүйесін алдымен мемлекеттік тапсырыстар мен нақты секторға бөлінетін трансферттерді бақылауға бағыттап отыр.

