Қазақстан монополистердің заңбұзушылықтары салдарынан ТКШ сатып алу ережелерін өзгертеді
Қазақстанда ТКШ мен энергетиканы жаңғырту сатып алуларының жаңа ережелері енгізілуде. Монополистерді бақылау күшейіп, тексеруге Бас прокуратура қосылды.
Қысқаша ең бастысы
- Энергетикалық және коммуналдық секторды жаңғырту ұлттық жобасына 2029 жылға дейін 11 трлн теңгеден астам инвестиция тартылады.
- 2026 жылы Табиғи монополияларды реттеу комитеті мердігерлерден түскен 700-ден астам шағым мен заңбұзушылықты қарады.
- Сатып алу конкурстарының ашықтығын қамтамасыз етуге және қадағалауға Бас прокуратура тартылды.
Қазақстанда «Энергетикалық және коммуналдық секторларды жаңғырту» (ЭКСЖ) ұлттық жобасы шеңберінде сатып алу рәсімдерін қайта қарау басталды. Конкурстар барысындағы өрескел заңбұзушылықтар мен әлеуетті мердігерлердің жаппай шағымдары ережелерді қатаңдатуға негіз болды. Премьер-министрдің орынбасары Қанат Бозумбаевтың төрағалығымен өткен Қоғамдық кеңес отырысында осы мәселе жан-жақты талқыланды.
Монополистердің сатып алулары неліктен қайта қаралады
Ұлттық жобаға 200-ден астам табиғи монополия субъектісі қатысуда. Алғашқы жылдың қорытындысы өңірлерде тендер өткізу тәсілдері әркелкі екенін және бақылаудың жеткіліксіздігін көрсетті. Қазіргі жүйеде монополистер конкурстарды өздері жариялап, жеңімпаздарды да өз бетінше анықтайды. Бұл жағдай жемқорлық тәуекелдері мен көптеген арыз-шағымдарға себеп болып отыр.
Даулы шешімдер Табиғи монополияларды реттеу комитетінде қаралады. Бір ғана 2026 жылдың ішінде аталған апелляциялық органға 700-ден астам шағым түскен. Осыған байланысты реттеуші органның құзыреті күшейтіліп, тендерлердің ашықтығын тексеру процесіне ҚР Бас прокуратурасы да жұмылдырылды.
Инфрақұрылымдық жаңғырту қарқыны мен инвестиция көлемі
ҚР Ұлттық экономика министрлігінің дерегінше, 2026 жылы жөндеу жұмыстарының жылдық жоспары екі есе өсіп, 12 мың шақырым инженерлік желіні қамтыды. Жыл соңына дейін сегіз табиғи монополия субъектісін сыни тозу аймағынан шығару көзделген. Орал, Ақсай қалаларында негізгі жылу желілері жаңартылып, Екібастұз, Теміртау және Қарағанды қалаларында ірі ауқымды жұмыстар жалғасуда.
| Көрсеткіш атауы | 2026 жылғы нәтиже | 2027 жылғы жоспар |
|---|---|---|
| Инженерлік желілерді жөндеу көлемі | 12 000 шақырым (жоспар 2 есе өсті) | Негізгі құрылыс сәуір-мамырда басталады |
| Секторға тартылатын инвестиция сомасы | ЕҚДБ және отандық банктер қаржысы | 1,9 трлн теңге (+48% өсім) |
| Қаралған мердігерлер шағымы | 700-ден астам өтініш | Прокуратура қадағалауымен реформаланады |
2029 жылға дейінгі кезеңде жалпы көлемі 11 трлн теңге инвестиция құю жоспарланған. Қаржыландыруға халықаралық даму институттары, оның ішінде Еуропалық қайта құру және даму банкі мен екінші деңгейлі банктер қатысуда. Инвестициялардың тиімді игерілуі мен инфрақұрылымның жаңаруы бойынша салалық бақылау күшейтіледі.
Өзгерістер кімге әсер етеді және қашан күшіне енеді
- Табиғи монополия субъектілерінің сатып алу конкурстары бірыңғай электрондық алаңда толық ашық форматқа өткізіледі.
- 2027 жылдың сәуір-мамыр айларында негізгі құрылыс жұмыстары басталуы үшін сатып алулар мен қаржыландыру бекіту шаралары қысқы кезеңде аяқталады.
- Әлеуетті мердігерлер үшін Табиғи монополияларды реттеу комитеті мен Бас прокуратура арқылы апелляциялық шағым түсіру тетіктері жеңілдетіледі.
- Қоғамдық кеңес жаңғырту жобаларының тұрғындарға арналған коммуналдық төлем тарифтеріне тигізетін әсерін жіті бақылауда ұстайды.
BAQ.KZ деректері және ҚР Үкіметінің Қоғамдық кеңес отырысының материалдары
Жиі қойылатын сұрақтар
ТКШ саласындағы сатып алу ережелері неге өзгертіліп жатыр? +
Табиғи монополия субъектілерінің тендерлерді өз бетінше өткізуі салдарынан жіберілген жүздеген заңбұзушылықтар мен мердігерлерден 700-ден аса шағым түсуі себеп болды.
2027 жылы коммуналдық секторға қанша қаражат бөлінеді? +
2027 жылы секторға құйылатын инвестиция көлемі 48 пайызға ұлғайып, 1,9 триллион теңгені құрайды.
ТКШ жаңғырту ұлттық жобасы қандай мерзімге дейін есептелген? +
Ұлттық жоба 2029 жылға дейін созылады және оған 11 триллион теңгеден астам инвестиция тарту көзделген.



